لیزر در دندانپزشکی
لیزر در دندانپزشکی

لیزر در دندانپزشکی

2 مهر 98 دهان و دندان مقالات عمومی

تعریف لیزر

کلمه لیزر (LASER)  مخفف Light Amplification Simulated Emission of Radiation به معنای تقویت نور توسط  نشر تحریک شده پرتو میباشد. از لیزر در دندانپزشکی چه استفاده ای می شود؟

لیزر در دندانپزشکی

تاریخچه لیزر

در سال 1916 آلبرت انشتین ادعا کرد نوری باشکوه که حاصل جذب و گسیل مجدد پرتو است را دیده که همانند طلوع درسپیده دم است. اگرچه انشتین هرگز یک لیزر ابداع نکرد اما مفهوم نشر تحریکی (Stimulated emission) را پایه گذاری نمود که اساس علمی ساخت نور لیزر شد. اولین لیزر (لیزر یاقوت) در سال 1960 ابداع شد و پس از آن بسرعت لیزرهای دیگر پا به عرصه وجود گذاشتند. تحقیقات لیزر در دندانپزشکی از سال 1960 توسط استرن و همکارانش شروع شد. اولین کاربرد لیزر در دندانپزشکی توسط تئودور میمن (Miaman)  در سالهای 1960 بود. او لیزری ساخت که ا زجنس هلیوم و نئون بود. در سال 1961 لیزر Yttrium- Aluminum- Garnet neodymium یا Nd:YAG پا به عرصه وجود نهاد. در سال 1962 لیزر آرگون و در سال 1964 لیزر CO2 ساخته شدند.

لیزر در دندانپزشکی

 انواع لیزر

  1. لیزر آرگون
  2. لیزر CO2
  3. لیزر دایود
  4. لیزر Nd:YAG
  5. لیزر اربیوم

لیزر در دندانپزشکی

لیزرها را می توان به شیوه های گوناگونی  تقسیم بندی نمود، مثلا بر اساس طول موج، موارد استفاده (بافت نرم-بافت سخت) و یا براساس ماده موجود در دستگاه لیزر میتوان آنها را دسته بندی نمود.

لیزر در دندانپزشکی

 

 کاربردهای لیزر در دندانپزشکی

 تشخیص پوسیدگی و جرم

یکی از روش های نوین در تشخیص زودرس ضایعات پوسیدگی و جرم دندانی کاربرد لیزر فلورسانس است. در این تکنیک نور لیزر به بافت بیولوژیک تابانده شده و در صورت حضور فعالیت متابولیک باکتریایی، این لیزر با القای اثرات فلورسانس، بازتابی به دستگاه برمی گرداند. دستگاه با تبدیل شدت این نور برگشتی به یک مقیاس عددی می تواند به تشخیص ضایعه پوسیدگی یا جرم کمک کند.

از نمونه های تجاری این تکنولوژی می توان به دستگاه دیاگنودنت و سیستم فیدبک دستگاه لیزر Er:YAG Kavo KEY3 اشاره کرد. در این دو دستگاه از یک لیزر قرمز رنگ دیود nm655 با شدت کمتر از  mW1 استفاده می شود. این نور از طریق یک فیبر مرکزی به دندان تابش یافته و نور فلورسانت برگشتی از طریق فیبرهای دیگری که به شکل محیطی اطراف فیبر مرکزی قرار گرفته اند؛ به دستگاه بر می گردد. در این مرحله سیگنال برگشتی آنالیز شده و به یک مقیاس  عددی از 0 تا 99 تبدیل می گردد.

نمایشگر دستگاه علاوه بر این که به صورت لحظه ای در هر نقطه مقادیر را نشان می دهد؛ نشان دهنده ی بالاترین عدد ثبت شده در کل روند معاینه می باشد. بروز پاسخ فلورسنت را به واسطه ی حضور محصولات باکتریایی همچون porphyrin ها و دیگر عوامل نور دوست در ضایعات پوسیدگی و جرم زیر لثه ای می دانند.

در این روش از تابش لیزر دیود 655 نانومتر استفاده می شود امتیاز استفاده از این روش آن است که با حساسیت تکنیکی بسیار بالای دستگاه امکان مخفی ماندن پوسیدگی از دید دندانپزشک بسیار نادر است. البته احتمال تشخیص کاذب پوسیدگی در ناحیه شیارهای سالم هم وجود دارد.

درمان حساسیت دندانی

ازدیاد حساسیت عاجی یکی از علل شایع مراجعه بیماران به دندانپزشک است. برای درمان این مشکل روش های متفاوتی همچون استفاده از خمیر دندان های حاوی مواد ضد حساسیت، ژل های فلوراید و ادهزیوهای عاجی وجود دارد. استفاده از‌ انواع مختلف لیزر نیز برای درمان این عارضه کاربرد دارند. به طور مثال تابش لیزر دیود 810 نانومتر به سطح دندان  با توان 1 وات و به شکل عمود و غیر تماسی به مدت 30 تا 60 ثانیه می تواند  در یک بار استفاده به میزان قابل توجهی حساسیت عاجی را به شکل فوری کاهش دهد. همچنین مطالعات تکرار این روند را با فاصله  2 هفته ای جهت بهبود قابل ملاحظه نتایج پیشنهاد داده اند.

کاربرد لیزر ER-Yag هم در دزهای پایین (Subablative doses) یکی از روشهای  مطرح در درمان این مشکل است که اثرات مثبت و دوام طولانی مدت آن ثابت شده است، البته استفاده از این لیزرها هم نتوانسته است درد ناشی از حساسیت عاجی را در تمام بیماران کاملا برطرف کند.

 سفید کردن دندان ها

‌ یکی از کاربردهای شایع لیزر در دندانپزشکی، برای بلیچینگ (سفید کردن دندان ها) در مطب است. البته لیزر در درمان بلیچینگ تنها برای فعال کردن ژل بلیچینگ به کار می رود و هیچ لیزری به شکل مستقل خواص بلیچ ندارد. لیزر می تواند در یک مدت زمان کوتاه تر، دما را بالا برده و سرعت فعال شدن ژل را افزایش دهد. در این روش معمولا جهت افزایش جذب انرژی لیزر از محصولات بلیچینگ حاوی پیگمان استفاده میشود.

استفاده از لیزر در بلیچینگ سرعت کار را بهبود می بخشد اما تجربه بیشتر دندانپزشکان نشان می دهد روش بلیچینگ در خانه بهترین و پایدار ترین نتایج را به همراه داشته است.

لیزر در دندانپزشکی

 برداشت پوسیدگی و تهیه حفره

یکی از کاربردهای جذاب لیزر برای بیماران دندانپزشکی بکارگیری لیزر ER-Yag به عنوان جایگزینی برای تراش حفرات و برداشت پوسیدگی مطرح شده است،  در این روش لیزر اربیوم که بیشترین جذب را درمولکولهای آب داراست توسط مولکولهای آب موجود در نسج سخت دندانی یا استخوانی باعث تبخیر لحظه ای آب و expantion کریستالهای هیدروکسی آپاتیت شده که این فرایند سبب ablation لایه لایه  نسج سخت بیولوژیک می گردد. این روش با حذف مته های دندانپزشکی و صدای ناهنجار آنها، درمان های دندانپزشکی را خوشایندتر و تحمل پذیر تر می سازند.

لیزر در دندانپزشکی

اما این روش معایبی نیز به همراه دارد:

  • لیزر را برای دندانهایی که قبلا ترمیم فلزی داشته اند نمی توان استفاده کرد. البته در خصوص تراش ترمیم های کامپوزیتی لیزر اربیوم توانمند است.
  • لیزر در تراش روکش و یا پوسیدگی های راجعه قابل استفاده نیست.
  • لیزر در دندانپزشکی نمی تواند شکل کامل و صحیحی از حفره ارایه دهد بنابراین برای شکل دهی کامل حفره هنوزهم به مته های دندانپزشکی نیاز است. در صورتی ‌که صرفا از لیزر به منظور تراش دندان استفاده شود ماده ترمیمی انتخابی کامپوزیت خواهد بود.
  • برای استفاده از این لیزر مانند تراش با مته های دندانپزشکی، دندان باید بی حسی شود. اما اگر از مقادیر پایین تر انرژی ‌دستگاه استفاده شود  میتوان تراش بدون درد را برای بیمار به انجام رساند. اما از آنجا که این مقادیر انرژی حداقل انرژی قادر به  ablation بافت سخت است در چنین شرایطی تراش دندانی به کندی انجام و همین محدودیت سبب می گردد که کلینسین کار با انرژی بالاتر همراه با تزریق بی حسی را ترجیح دهد.

 جراحی بافت نرم

تقریبا تمامی لیزرهای شایع مورد کاربرد در دندانپزشکی با مکانیسمهای مختلف قادر به برش بافت نرم هستند. در لیزر دیود و Nd:YAG این برش به واسطه جذب انرژی توسط پیگمان و هموگلوبین موجود در بافت انجام می شود. درحالیکه در کار با لیزر  CO2 یا Er:YAG این برش به واسطه جذب انرژی توسط آب بافتی اتفاق می افتد. برداشت ضایعات بافت نرم یا اصلاح فرم بافت نرم با این لیزرها قابل انجام است.

لیزر در دندانپزشکی

ليزرها با نفوذ به بافت نرم ضمن برش دادن آن، سبب انسداد عروق خوني و مهار گيرنده های درد در محل برش می شوند. به همين دلیل بیشتر بیماران درد کمتری را نسبت به روش جراحی معمولی تجربه می ‌کنند. همچنین کار با لیزر های بافت نرم ترميم زخم را تسریع کرده و چون التهاب مختصری ايجاد می کند، تورم و ناراحتي پس از عمل نیز بسیار کمتر است.

لیزر برای درمان سرطانهای بدخیم مخاط دهان نیز کاربرد دارد. این لیزرها قادرند سلول ها و شبکه خونی سلول های سرطانی را از بین ببرند و باعث مرگ سلول های سرطانی شوند. همچنین لیزر می تواند باعث فعال کردن سیستم ایمنی  میزبان شود.

 جراحی لیزری

درمان ریشه

هدف اصلی در درمان ریشه تمیز کردن کانال دندان است. لیزر می تواند برای استریل کردن مجموعه کانال اصلی یا کانالهای فرعی دندان استفاده شود. کاربرد لیزرهای Nd:YAG, Diode و Er:YAG با اثربخشی متفاوت برای این منظورپیشنهاد شده است. البته برای این منظور کانال باید به شکل استاندارد توسط فایل آماده شود تا مسیر برای ورود فیبرحداقل 200 میکرونی لیزر بازگردد.

اخیرا مطالعات آزمایشگاهی به ارزیابی لیزر اربیوم جهت انجام shaping کانال پرداخته اند که این مطالعات نتایج امیدوار کننده به نظر می رسد.

 

جراحی لثه

لیزر اربیوم می تواند در جراحی لثه به منظور حذف بافت گرانولیشن یا عوامل محرک ‌سطح ریشه و در جراحی افزایش طول تاج  به منظور اصلاح بافت نرم و استخوان آلوئولار کاربرد دارد. البته این روش عمدتا در قدام فکین که عرض استخوان بین دندانی کمتر است کاربرد داشته و در نواحی خلفی فکین برداشت استخوان نیازمند کنار زدن فلپ و افزایش طول تاج به شکل کلاسیک می باشد.

لیزر در دندانپزشکی

 

معایب و محدودیت های استفاده از لیزر در دندانپزشکی:

  1. در صورتیکه دقت کافی در استفاده از لیزر صورت نگیرد، لیزر باعث آسیب جدی به چشم می شود. این آسیب می تواند ناشی از جذب انرژی توسط قرنیه و یا شبکیه چشم باشد. به همین دلیل باید حتما چشمان بیمار را با عینک محافظ پوشاند.
  2. مورد دیگری که باید در نظر داشت این است که هر دندانپزشکی که از لیزر استفاده می کند باید از ریسک های احتمالی آن کاملا آگاه باشد و برای استفاده از دستگاه مورد نظر کاملا تعلیم دیده باشد و دوره های مخصوص لیزر تراپی را گذرانده باشد.
  3. یکی دیگر از معایب کاربرد لیزر، گران بودن آن است. برای بهره جستن از مزایای لیزر باید چندین برابر خدمات معمول دندانپزشکی هزینه کنید. اما اگر جزو کسانی هستید که به دلیل ترس از دندانپزشکی و ابزار معمول آن، جرات قدم گذاشتن در مطب های دندانپزشکی را ندارید، می توانید با بهره جستن از لیزر، تجربه ای متفاوت از دندانپزشکی داشته باشید.

سوالات و نظرات مرتبط با مقاله

جدیدترین مطالب ارتودنسی، زیبایی دهان و دندان فقط در سایت دکتر رسائی پور